<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X26n0562"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 562 般若心经解</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 562 般若心经解</title> <author>淸 徐昌治解</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt> </editionStmt> <extent>1卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">26</idno>.<idno type="no">562</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2024-07-03 00:52:43 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">般若心经解</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>原书标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB02823"> <charName>CBETA CHARACTER CB02823</charName> <mapping cb:dec="985863" type="PUA">U+F0B07</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+9825</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>颐</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(厂-一)*臣*页]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15106"> <charName>CBETA CHARACTER CB15106</charName> <mapping cb:dec="998146" type="PUA">U+F3B02</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+9B31</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>鬱</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[鬱-山+止]</value></charProp></char> <char xml:id="CB18834"> <charName>CBETA CHARACTER CB18834</charName> <mapping cb:dec="1001874" type="PUA">U+F4992</mapping> <charProp><localName>composition</localName><value>编⃝</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2006-08-01T10:23:10"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X26.0562.0905b" n="0905b"/> <lb ed="X" n="0905b01"/> <cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">心经解</cb:mulu> <lb ed="X" n="0905b02"/><cb:docNumber>No. 562</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0905b03"/><lb ed="R042" n="0024b01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>心经解</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0905b04"/> <lb ed="X" n="0905b05"/><lb ed="R042" n="0024b02"/><byline cb:type="author">无依道人 徐昌治觐周父 解</byline> <lb ed="X" n="0905b06"/><lb ed="R042" n="0024b03"/><byline cb:type="other">男 徐升贞 徐乾贞 徐拱枢 徐<g ref="#CB02823">颐</g>贞 同挍</byline> <lb ed="X" n="0905b07"/> <lb ed="X" n="0905b08"/><lb ed="R042" n="0024b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0905b0801">般若波罗蜜多心经</p></cb:div> <lb ed="X" n="0905b09"/><lb ed="R042" n="0024b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0905b0901">此梵语也。般若云智慧。即人之本心。超情離见。湛 <lb ed="X" n="0905b10"/><lb ed="R042" n="0024b07"/>寂圆悟之称。波罗蜜。云到彼岸。多。即众生。心。即人 <lb ed="X" n="0905b11"/><lb ed="R042" n="0024b08"/>心。经。常也。法也。心是般若之体。般若是心之用。彼 <lb ed="X" n="0905b12"/><lb ed="R042" n="0024b09"/>岸。是般若心中所诣之实境。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0905b13"/><lb ed="R042" n="0024b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0905b1301">观自在菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0905b14"/><lb ed="R042" n="0024b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0905b1401">观有二義。一者能观观慧。二者所观观相。能所契 <lb ed="X" n="0905b15"/><lb ed="R042" n="0024b12"/>证。名为自在。以此契证之理。而导众生。即名菩萨。 <lb ed="X" n="0905b16"/><lb ed="R042" n="0024b13"/>以一切众生。妄知莫返。而起三毒。造种种业。轮迴 <lb ed="X" n="0905b17"/><lb ed="R042" n="0024b14"/>三界。陞沉上下。穷劫无有得自在者。唯此菩萨。了 <lb ed="X" n="0905b18"/><lb ed="R042" n="0024b15"/>诸法空。境智如如。在生死。不为生死根绊。在涅槃。 <lb ed="X" n="0905b19"/><lb ed="R042" n="0024b16"/>不为涅槃果缚。自者。显物物头头。无非自<anchor xml:id="nkr_note_add_0905b1901" n="0905b1901"/><anchor xml:id="beg0905b1901" n="0905b1901"/>己<anchor xml:id="end0905b1901"/>。在者。 <lb ed="X" n="0905b20"/><lb ed="R042" n="0024b17"/>显尘尘刹刹。靡不充周。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0905b21"/><lb ed="R042" n="0024b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0905b2101">行深般若波罗蜜多时。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0905b22"/><lb ed="R042" n="0025a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0905b2201">行者。乃能修习之行也。深般若者。乃所契证之智 <lb ed="X" n="0905b23"/><lb ed="R042" n="0025a02"/>也。时者。能所双忘。智理俱泯之时也。此般若。无形 <lb ed="X" n="0905b24"/><lb ed="R042" n="0025a03"/>无相。无方无所。无内无外。无边无表。无容拟议。故 <pb ed="X" xml:id="X26.0562.0905c" n="0905c"/> <lb ed="X" n="0905c01"/><lb ed="R042" n="0025a04"/>曰深。时字。追指旷劫以前而言。从此一得相应。则 <lb ed="X" n="0905c02"/><lb ed="R042" n="0025a05"/>直至未来际。始终不離深般若矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0905c03"/><lb ed="R042" n="0025a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0905c0301">照见五蕴皆空。度一切苦厄。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0905c04"/><lb ed="R042" n="0025a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0905c0401">此释前菩萨。契入甚深般若。何由致耶。以一念中。 <lb ed="X" n="0905c05"/><lb ed="R042" n="0025a08"/>见之所及。即名色蕴。领纳所见。即名受蕴。思惟不 <lb ed="X" n="0905c06"/><lb ed="R042" n="0025a09"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0905c0601" n="0905c0601"/><anchor xml:id="beg0905c0601" n="0905c0601"/>已<anchor xml:id="end0905c0601"/>。即名想蕴。迁变流动。即名行蕴。了别剖断。即名 <lb ed="X" n="0905c07"/><lb ed="R042" n="0025a10"/>识蕴。五者阴隐沉沦。缠缚人心。故谓之蕴。一切苦 <lb ed="X" n="0905c08"/><lb ed="R042" n="0025a11"/>厄。指众生也。言能修般若之菩萨。自心淸净圆融。 <lb ed="X" n="0905c09"/><lb ed="R042" n="0025a12"/>略无一点罣碍。便能度世间众生之有罣有碍。而 <lb ed="X" n="0905c10"/><lb ed="R042" n="0025a13"/>有苦厄者。和盘邈出心字。而不显明心字。所以为 <lb ed="X" n="0905c11"/><lb ed="R042" n="0025a14"/>妙。</p> <lb ed="X" n="0905c12"/><lb ed="R042" n="0025a15"/><p xml:id="pX26p0905c1201">一切五蕴。本来淸净。常住一心。原是<persName>如来</persName>藏之真 <lb ed="X" n="0905c13"/><lb ed="R042" n="0025a16"/>空。</p><p xml:id="pX26p0905c1302" cb:place="inline">〇守口。摄意。身莫犯。亦度世法也。出世三乘。亦 <lb ed="X" n="0905c14"/><lb ed="R042" n="0025a17"/>不过依五蕴。破除深浅建立。離五蕴。亦无三乘诸 <lb ed="X" n="0905c15"/><lb ed="R042" n="0025a18"/>法也。</p> <lb ed="X" n="0905c16"/><lb ed="R042" n="0025b01"/><p xml:id="pX26p0905c1601">凡夫无智。为五蕴所缚。二乘智浅。为断空所缚。深 <lb ed="X" n="0905c17"/><lb ed="R042" n="0025b02"/>般若。照见五蕴本来自空。即五蕴離五蕴不必屛 <lb ed="X" n="0905c18"/><lb ed="R042" n="0025b03"/>除五蕴而後见其空也。这五蕴就是苦。五蕴既空。 <lb ed="X" n="0905c19"/><lb ed="R042" n="0025b04"/>谁为苦者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0905c20"/><lb ed="R042" n="0025b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0905c2001">舍利子。色不异空。空不异色。色即是空。空即是色。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0905c21"/><lb ed="R042" n="0025b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0905c2101">梵语舍利。此云鹙。盖此尊者。其母目利。如鹙鸟之 <lb ed="X" n="0905c22"/><lb ed="R042" n="0025b07"/>目。时人借以赞称也。尊者因母得名。故呼为舍利 <lb ed="X" n="0905c23"/><lb ed="R042" n="0025b08"/>子。此尊者。声闻中。智慧第一。以智慧堪入般若。故 <lb ed="X" n="0905c24"/><lb ed="R042" n="0025b09"/><persName>世尊</persName>特召告之。</p> <pb ed="X" xml:id="X26.0562.0906a" n="0906a"/> <lb ed="X" n="0906a01"/><lb ed="R042" n="0025b10"/><p xml:id="pX26p0906a0101">观自在菩萨。照见五蕴皆空。这不是蕴自为蕴。空 <lb ed="X" n="0906a02"/><lb ed="R042" n="0025b11"/>自为空。乃一体而即是的色是法相之首。五蕴之 <lb ed="X" n="0906a03"/><lb ed="R042" n="0025b12"/>初。故诸经欲释空義。皆约色说。一则以色是坚固 <lb ed="X" n="0906a04"/><lb ed="R042" n="0025b13"/>妄想。凝结而成。是众生最易执著处。二则与虚空 <lb ed="X" n="0906a05"/><lb ed="R042" n="0025b14"/>体相。敌对角立。是最难和会处。若于此勘破。则其 <lb ed="X" n="0906a06"/><lb ed="R042" n="0025b15"/>馀四蕴。瓦解冰消。所谓一根既返源。六根成解脱 <lb ed="X" n="0906a07"/><lb ed="R042" n="0025b16"/>也。</p> <lb ed="X" n="0906a08"/><lb ed="R042" n="0025b17"/><p xml:id="pX26p0906a0801">小乘。认色为实。有异于空之虚无。遂见色能障空。 <lb ed="X" n="0906a09"/><lb ed="R042" n="0025b18"/>而空为色碍。菩萨见一切色俱无自性。此无性之 <lb ed="X" n="0906a10"/><lb ed="R042" n="0026a01"/>色。即是无我空理。初不见有一丝毫。可以点染得 <lb ed="X" n="0906a11"/><lb ed="R042" n="0026a02"/>空。亦不见一丝毫。可以夹杂得空。色相与空相。初 <lb ed="X" n="0906a12"/><lb ed="R042" n="0026a03"/>无差别。故云不异。</p> <lb ed="X" n="0906a13"/><lb ed="R042" n="0026a04"/><p xml:id="pX26p0906a1301">二乘与初心菩萨。见空为断灭。异于色之染汚。遂 <lb ed="X" n="0906a14"/><lb ed="R042" n="0026a05"/>致灭色证空。而色为空碍。菩萨见自性空为真空。 <lb ed="X" n="0906a15"/><lb ed="R042" n="0026a06"/>周遍法界。此无我空理。遍在一切色中。不见空外 <lb ed="X" n="0906a16"/><lb ed="R042" n="0026a07"/>有个染汚的色相。亦不见空中有可断灭的色相。 <lb ed="X" n="0906a17"/><lb ed="R042" n="0026a08"/>空体与色体。了无变动。故云即是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0906a18"/><lb ed="R042" n="0026a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0906a1801">受想行识。亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0906a19"/><lb ed="R042" n="0026a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0906a1901">此以四蕴。例推前之色蕴。皆从缘生也。所言受者。 <lb ed="X" n="0906a20"/><lb ed="R042" n="0026a11"/>领纳为性。领顺违俱非之三境。皆无实体。若领纳 <lb ed="X" n="0906a21"/><lb ed="R042" n="0026a12"/>于顺。终有顺性。遇违境时。理不应起。是知受即是 <lb ed="X" n="0906a22"/><lb ed="R042" n="0026a13"/>空。所言想蕴。亦无实体。若想前境。前境有体。不复 <lb ed="X" n="0906a23"/><lb ed="R042" n="0026a14"/>想後。既复想後。则知无体。非空而何。所言行蕴。念 <lb ed="X" n="0906a24"/><lb ed="R042" n="0026a15"/>念迁谢。无有实性。若性在内。不应迁外。性若在外。 <pb ed="X" xml:id="X26.0562.0906b" n="0906b"/> <lb ed="X" n="0906b01"/><lb ed="R042" n="0026a16"/>不应迁内。是知内外无得。非空而何。所言识蕴。识 <lb ed="X" n="0906b02"/><lb ed="R042" n="0026a17"/>有其三。一曰阿赖耶。二曰末<anchor xml:id="nkr_note_add_0906b0201" n="0906b0201"/><anchor xml:id="beg0906b0201" n="0906b0201"/>那<anchor xml:id="end0906b0201"/>。三曰了境。此三识 <lb ed="X" n="0906b03"/><lb ed="R042" n="0026a18"/>其性元虚。互起互灭。本无可得。非空而何。所谓五 <lb ed="X" n="0906b04"/><lb ed="R042" n="0026b01"/>蕴皆空者如此。不離五蕴而空五蕴。非行深般若 <lb ed="X" n="0906b05"/><lb ed="R042" n="0026b02"/>到彼岸之菩萨。能如是乎。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0906b06"/><lb ed="R042" n="0026b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0906b0601">舍利子。是诸法空相。不生不灭。不垢不净。不增不减。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0906b07"/><lb ed="R042" n="0026b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0906b0701">前推空蕴。缘起无体。此直会归自心。显此经。以心 <lb ed="X" n="0906b08"/><lb ed="R042" n="0026b05"/>为主。而亦未涉心字。</p> <lb ed="X" n="0906b09"/><lb ed="R042" n="0026b06"/><p xml:id="pX26p0906b0901">上文<anchor xml:id="nkr_note_add_0906b0901" n="0906b0901"/><anchor xml:id="beg0906b0901" n="0906b0901"/>已<anchor xml:id="end0906b0901"/>说明五蕴皆空。恐人不能领略。认作观照 <lb ed="X" n="0906b10"/><lb ed="R042" n="0026b07"/>工夫边事。信不及实相本然。所以就诸法中。指出 <lb ed="X" n="0906b11"/><lb ed="R042" n="0026b08"/>空相来。使知本来实相。</p> <lb ed="X" n="0906b12"/><lb ed="R042" n="0026b09"/><p xml:id="pX26p0906b1201">寻常看色空。是个相反的。那知便是真如自相。故 <lb ed="X" n="0906b13"/><lb ed="R042" n="0026b10"/>复呼舍利弗而告之曰。五蕴即空。其实不独五蕴。 <lb ed="X" n="0906b14"/><lb ed="R042" n="0026b11"/>一切诸法。都是即空的。诸法从缘而生。缘生无性。 <lb ed="X" n="0906b15"/><lb ed="R042" n="0026b12"/>其实法本无生。诸法缘離则灭。灭唯缘灭。其实法 <lb ed="X" n="0906b16"/><lb ed="R042" n="0026b13"/>本无灭。是不生不灭的。虽在有漏色中。而体空不 <lb ed="X" n="0906b17"/><lb ed="R042" n="0026b14"/>染。虽在无漏色内。而空体如故。是不垢不净的。此 <lb ed="X" n="0906b18"/><lb ed="R042" n="0026b15"/>诸法空相。从来修证不到。德满不增。本来变壞不 <lb ed="X" n="0906b19"/><lb ed="R042" n="0026b16"/>得。障尽非灭。是不增不减的。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0906b20"/><lb ed="R042" n="0026b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0906b2001">是故空中无色。无受想行识。无眼耳鼻舌身意。无色 <lb ed="X" n="0906b21"/><lb ed="R042" n="0026b18"/>声香味触法。无眼界。乃至无意识界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0906b22"/><lb ed="R042" n="0027a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0906b2201">此以五蕴。六根。六尘。十二处。而显真空也。盖将万 <lb ed="X" n="0906b23"/><lb ed="R042" n="0027a02"/>法缘起。结归自心。而亦未显言心。</p> <lb ed="X" n="0906b24"/><lb ed="R042" n="0027a03"/><p xml:id="pX26p0906b2401">眼根。由明暗二尘。相牵相引。除其妄见。还其本明。 <pb ed="X" xml:id="X26.0562.0906c" n="0906c"/> <lb ed="X" n="0906c01"/><lb ed="R042" n="0027a04"/>都无所有。耳根。由动静二尘。相摄相援。除其妄听。 <lb ed="X" n="0906c02"/><lb ed="R042" n="0027a05"/>还其本聪。都无所有。鼻根。舌根。身根。俱由生灭诸 <lb ed="X" n="0906c03"/><lb ed="R042" n="0027a06"/>尘。自離自合。除其妄知。还其本分。都无所有。意根。 <lb ed="X" n="0906c04"/><lb ed="R042" n="0027a07"/>由出入二尘。相起相伏。除其妄想。还其本觉。都无 <lb ed="X" n="0906c05"/><lb ed="R042" n="0027a08"/>所有。六尘。又从根与识。分别而有。所谓若从耳听 <lb ed="X" n="0906c06"/><lb ed="R042" n="0027a09"/>终难会。眼裡闻声始得知。身安意肯。触处皆恬。根 <lb ed="X" n="0906c07"/><lb ed="R042" n="0027a10"/>尘识俱无。界从奚立。总为迷心重者。说五蕴。为迷 <lb ed="X" n="0906c08"/><lb ed="R042" n="0027a11"/>色重者。说十二入。为色心俱迷者。说十八界。此三 <lb ed="X" n="0906c09"/><lb ed="R042" n="0027a12"/>科。有则为三有业障。无则为万象俱空。三有者。三 <lb ed="X" n="0906c10"/><lb ed="R042" n="0027a13"/>世也。亦三界也。即欲界。色界。无色界。五蕴。只是色 <lb ed="X" n="0906c11"/><lb ed="R042" n="0027a14"/>心二字。眼耳鼻舌身。色声香味触。为色法。意为心 <lb ed="X" n="0906c12"/><lb ed="R042" n="0027a15"/>法。<persName>佛</persName>性真空。有二种用。一自性用。一随缘用。譬如 <lb ed="X" n="0906c13"/><lb ed="R042" n="0027a16"/>明镜空悬。不问物之来否。镜光具能现之功。曰自 <lb ed="X" n="0906c14"/><lb ed="R042" n="0027a17"/>性用。忽有物至。随物现形。曰随缘用。十二处。以内 <lb ed="X" n="0906c15"/><lb ed="R042" n="0027a18"/>根外尘。各有处所。故六识分别六尘。执妄成差。各 <lb ed="X" n="0906c16"/><lb ed="R042" n="0027b01"/>有界限。名十八界。虽三六幷擧。重在六识。六识本 <lb ed="X" n="0906c17"/><lb ed="R042" n="0027b02"/>唯一识。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0906c18"/><lb ed="R042" n="0027b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0906c1801">无无明。亦无无明尽。乃至无老死。亦无老死尽。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0906c19"/><lb ed="R042" n="0027b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0906c1901">承上言。凡人有明有不明。皆眼界为之累耳。眼界 <lb ed="X" n="0906c20"/><lb ed="R042" n="0027b05"/>既空。明到尽处。何无无明。不抵于尽。到此纔是眼 <lb ed="X" n="0906c21"/><lb ed="R042" n="0027b06"/>之真空本相。生老病死。极是意中牵缠。不能忘情 <lb ed="X" n="0906c22"/><lb ed="R042" n="0027b07"/>处。意识界既空。生到尽处。何无老死不抵于尽。到 <lb ed="X" n="0906c23"/><lb ed="R042" n="0027b08"/>此纔是意之真空本相。</p> <lb ed="X" n="0906c24"/><lb ed="R042" n="0027b09"/><p xml:id="pX26p0906c2401">真空中。本来常觉。觉则不动。当其动时。原是堪然 <pb ed="X" xml:id="X26.0562.0907a" n="0907a"/> <lb ed="X" n="0907a01"/><lb ed="R042" n="0027b10"/>不动。纯一大光明藏。何从而有无明。自行识以至 <lb ed="X" n="0907a02"/><lb ed="R042" n="0027b11"/>老死。当处发生。随处灭尽。缘无可缘。起原无起。本 <lb ed="X" n="0907a03"/><lb ed="R042" n="0027b12"/>性空。六根之身且无。将甚的为老死。而谓有老死 <lb ed="X" n="0907a04"/><lb ed="R042" n="0027b13"/>尽耶。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0907a05"/><lb ed="R042" n="0027b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0907a0501">无苦集灭道。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0907a06"/><lb ed="R042" n="0027b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0907a0601">苦集。属世间因果也。灭道。出世间因果也。世间因 <lb ed="X" n="0907a07"/><lb ed="R042" n="0027b16"/>果者。集是招感性。苦是逼迫性。以贪嗔痴。招感报 <lb ed="X" n="0907a08"/><lb ed="R042" n="0027b17"/>业。而逼迫也。此逼迫性。不出八苦。唯声闻人。知此 <lb ed="X" n="0907a09"/><lb ed="R042" n="0027b18"/>苦。便修戒定慧道。而入寂灭涅槃。</p> <lb ed="X" n="0907a10"/><lb ed="R042" n="0028a01"/><p xml:id="pX26p0907a1001">十二缘。既是大光明藏。那有流转还灭。种种差别 <lb ed="X" n="0907a11"/><lb ed="R042" n="0028a02"/>次第耶。中下根。则须说苦方畏。说灭方欣。说集方 <lb ed="X" n="0907a12"/><lb ed="R042" n="0028a03"/>厌。说道方修。故说四谛法。此方便中之方便。若是 <lb ed="X" n="0907a13"/><lb ed="R042" n="0028a04"/>真性空中。生死即法身。结业即解脱。烦恼即般若。 <lb ed="X" n="0907a14"/><lb ed="R042" n="0028a05"/>有何苦集。可以厌離。亦无灭道。可以修证。四谛亦 <lb ed="X" n="0907a15"/><lb ed="R042" n="0028a06"/>是无有的。</p> <lb ed="X" n="0907a16"/><lb ed="R042" n="0028a07"/><p xml:id="pX26p0907a1601">四皆名谛者。以<persName>如来</persName>实语。永无变易故也。说此四 <lb ed="X" n="0907a17"/><lb ed="R042" n="0028a08"/>谛。而先果後因者。欲令众生。知苦而断集。乐灭而 <lb ed="X" n="0907a18"/><lb ed="R042" n="0028a09"/>慕道。始可離苦得乐也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0907a19"/><lb ed="R042" n="0028a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0907a1901">无智。亦无得。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0907a20"/><lb ed="R042" n="0028a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0907a2001">此<persName>世尊</persName>。直以无智无得。统结上意。始焉以蕴与空。 <lb ed="X" n="0907a21"/><lb ed="R042" n="0028a12"/>参观著力。犹知有法有相。至于根尘识界都断。而 <lb ed="X" n="0907a22"/><lb ed="R042" n="0028a13"/>苦集灭道尽消。浑身世两忘。心境俱融。真空真理。 <lb ed="X" n="0907a23"/><lb ed="R042" n="0028a14"/>妙应无穷。又乌知夫般若而有智。与度一切苦厄 <lb ed="X" n="0907a24"/><lb ed="R042" n="0028a15"/>而有得哉。</p> <pb ed="X" xml:id="X26.0562.0907b" n="0907b"/> <lb ed="X" n="0907b01"/><lb ed="R042" n="0028a16"/><p xml:id="pX26p0907b0101">知空智。与所知空理。皆不可得。曰无智无得。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0907b02"/><lb ed="R042" n="0028a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0907b0201">以无所得故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0907b03"/><lb ed="R042" n="0028a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0907b0301">承上起下。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0907b04"/><lb ed="R042" n="0028b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0907b0401">菩提萨埵。依般若波罗蜜多故。心无罣碍。无罣碍故。 <lb ed="X" n="0907b05"/><lb ed="R042" n="0028b02"/>无有恐怖。远離顚倒梦想。究竟涅槃。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0907b06"/><lb ed="R042" n="0028b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0907b0601">至此纔揭出一个心字。所谓结归自心也。盖前廣 <lb ed="X" n="0907b07"/><lb ed="R042" n="0028b04"/>显缘生。即是性空般若。一无所得。故曰以无所得 <lb ed="X" n="0907b08"/><lb ed="R042" n="0028b05"/>故。菩萨依此性空般若。圆证自心。了无遗馀。故曰 <lb ed="X" n="0907b09"/><lb ed="R042" n="0028b06"/>依般若波罗蜜多故。心无罣碍。且此心。刹那不住。 <lb ed="X" n="0907b10"/><lb ed="R042" n="0028b07"/>如大宝聚。纤毫不存。如闪电光。无容拟议。更无一 <lb ed="X" n="0907b11"/><lb ed="R042" n="0028b08"/>物可作障碍。心法如是之净。何恐怖而不除。何顚 <lb ed="X" n="0907b12"/><lb ed="R042" n="0028b09"/>倒之不远。何梦想之可乱。何涅槃之不得。其自在 <lb ed="X" n="0907b13"/><lb ed="R042" n="0028b10"/>为何如。菩提萨埵者。能依之人也。般若波罗蜜多 <lb ed="X" n="0907b14"/><lb ed="R042" n="0028b11"/>者。所依之法也。</p> <lb ed="X" n="0907b15"/><lb ed="R042" n="0028b12"/><p xml:id="pX26p0907b1501">菩萨于此无所得的真空。著个依字。色空生灭。净 <lb ed="X" n="0907b16"/><lb ed="R042" n="0028b13"/>垢增减。蕴界处入。缘谛智得。种种都是罣碍人心 <lb ed="X" n="0907b17"/><lb ed="R042" n="0028b14"/>的法相。唯般若照见真空。到无所得处。则荡然一 <lb ed="X" n="0907b18"/><lb ed="R042" n="0028b15"/>无罣碍。何等自在。观至此。业性都亡。一切所作。无 <lb ed="X" n="0907b19"/><lb ed="R042" n="0028b16"/>有作者。依而无依。尽十方世界。在自<anchor xml:id="nkr_note_add_0907b1901" n="0907b1901"/><anchor xml:id="beg0907b1901" n="0907b1901"/>己<anchor xml:id="end0907b1901"/>光明裡。安 <lb ed="X" n="0907b20"/><lb ed="R042" n="0028b17"/>有一法与我为缘为对。正智既明。顚倒自息。无端 <lb ed="X" n="0907b21"/><lb ed="R042" n="0028b18"/>梦想。消归净尽。所谓眼若不睡。诸梦自除。心若不 <lb ed="X" n="0907b22"/><lb ed="R042" n="0029a01"/>异。万法一如也。无恐怖。则出息不涉众缘。无梦想。 <lb ed="X" n="0907b23"/><lb ed="R042" n="0029a02"/>则入息不居阴界。生灭既灭。寂灭现前。无馀涅槃。 <lb ed="X" n="0907b24"/><lb ed="R042" n="0029a03"/>方得究竟。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X26.0562.0907c" n="0907c"/> <lb ed="X" n="0907c01"/><lb ed="R042" n="0029a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0907c0101">三世诸<persName>佛</persName>。依般若波罗蜜多故。得阿耨多罗三藐三 <lb ed="X" n="0907c02"/><lb ed="R042" n="0029a05"/>菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0907c03"/><lb ed="R042" n="0029a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0907c0301">此显诸<persName>佛</persName>。亦依般若性空。而圆证自心。盖阿耨多 <lb ed="X" n="0907c04"/><lb ed="R042" n="0029a07"/>罗。虽然果称。亦实自心之别名也。万法至心而极。 <lb ed="X" n="0907c05"/><lb ed="R042" n="0029a08"/>名曰无上。更无邪正等差。名曰正等。无法不了。名 <lb ed="X" n="0907c06"/><lb ed="R042" n="0029a09"/>曰正觉。实觉昏迷之识性。能照万法之重衢。是知 <lb ed="X" n="0907c07"/><lb ed="R042" n="0029a10"/>三界无别法。唯是一心造。不唯菩萨如是修证。三 <lb ed="X" n="0907c08"/><lb ed="R042" n="0029a11"/>世诸<persName>佛</persName>。莫不皆依般若得成正觉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0907c09"/><lb ed="R042" n="0029a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0907c0901">故知般若波罗蜜多。是大神咒。是大明咒。是无上咒。 <lb ed="X" n="0907c10"/><lb ed="R042" n="0029a13"/>是无等等咒。能除一切苦。真实不虚。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0907c11"/><lb ed="R042" n="0029a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0907c1101">故字。紧接上文。可见般若波罗蜜多。是诸<persName>佛</persName>菩萨 <lb ed="X" n="0907c12"/><lb ed="R042" n="0029a15"/>之托命。而六百卷之真谛也。其妙義岂易言哉。慧 <lb ed="X" n="0907c13"/><lb ed="R042" n="0029a16"/>性降魔。是大神咒。心灯破暗。是大明咒。莫可逾越。 <lb ed="X" n="0907c14"/><lb ed="R042" n="0029a17"/>是无上咒。无可等伦。是无等等咒。其神通廣大。果 <lb ed="X" n="0907c15"/><lb ed="R042" n="0029a18"/>报无边。此结般若功用廣大。除苦得乐。决定无疑。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0907c16"/><lb ed="R042" n="0029b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0907c1601">故说般若波罗蜜多咒。即说咒曰。</p><p cb:type="dharani" xml:id="pX26p0907c1614" cb:place="inline">揭谛。揭谛。波罗揭 <lb ed="X" n="0907c17"/><lb ed="R042" n="0029b02"/>谛。波罗僧揭谛。菩提萨婆诃</p></cb:div> <lb ed="X" n="0907c18"/><lb ed="R042" n="0029b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0907c1801">揭。去也。度也。重言揭谛者。自度而普度他也。波罗 <lb ed="X" n="0907c19"/><lb ed="R042" n="0029b04"/>揭谛者。慧筏也。波罗僧揭谛者。普愿同登彼岸也。 <lb ed="X" n="0907c20"/><lb ed="R042" n="0029b05"/>菩提萨婆诃者。慈航无滞碍也。<persName>佛</persName>说此咒。天龙八 <lb ed="X" n="0907c21"/><lb ed="R042" n="0029b06"/>部等众护持。此系密谛。夫非护善遮恶之意。咒者 <lb ed="X" n="0907c22"/><lb ed="R042" n="0029b07"/>愿也。愿诸众生。皆如我之得成正觉也。</p><p xml:id="pX26p0907c2216" cb:place="inline">〇亦云。鬼 <lb ed="X" n="0907c23"/><lb ed="R042" n="0029b08"/>神王之名号。此经亦具三分。观自在菩萨至度一 <lb ed="X" n="0907c24"/><lb ed="R042" n="0029b09"/>切苦厄。属序分。盖因菩萨而序起法门也。告舍利 <pb ed="X" xml:id="X26.0562.0908a" n="0908a"/> <lb ed="X" n="0908a01"/><lb ed="R042" n="0029b10"/>子。至般若是大神咒。属正宗分。正以性空会心。与 <lb ed="X" n="0908a02"/><lb ed="R042" n="0029b11"/>声闻说也。後说咒文。意属流通。盖此流通。非同他 <lb ed="X" n="0908a03"/><lb ed="R042" n="0029b12"/>经。以无相般若。非可文言赞说弘持。直于无言无 <lb ed="X" n="0908a04"/><lb ed="R042" n="0029b13"/>说。无思无解。以默契于言先。领略于物表。是为真 <lb ed="X" n="0908a05"/><lb ed="R042" n="0029b14"/>弘通般若。真流传正宗。故以密咒宣在经末。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0908a06"/><lb ed="R042" n="0029b15"/><p xml:id="pX26p0908a0601">般若六百馀卷。独此名心经者。以其不说枝葉。而 <lb ed="X" n="0908a07"/><lb ed="R042" n="0029b16"/>单说根本也。奘师为性相二宗法主。其于相宗。集 <lb ed="X" n="0908a08"/><lb ed="R042" n="0029b17"/>成百卷。独译此卷。扫尽诸相。单说真空。此是文殊 <lb ed="X" n="0908a09"/><lb ed="R042" n="0029b18"/>智门。却首擧观自在者何。正以诸<persName>佛</persName>说法。单为众 <lb ed="X" n="0908a10"/><lb ed="R042" n="0030a01"/>生度苦。若不发大悲心。纵具根本智。自救不了。观 <lb ed="X" n="0908a11"/><lb ed="R042" n="0030a02"/>音。是度苦厄大悲菩萨。故首擧之。以为真空妙智 <lb ed="X" n="0908a12"/><lb ed="R042" n="0030a03"/>的榜样。</p> <lb ed="X" n="0908a13"/><lb ed="R042" n="0030a04"/><p xml:id="pX26p0908a1301">此经凡六译。一东晋姚秦鸠摩罗什译。名摩诃般 <lb ed="X" n="0908a14"/><lb ed="R042" n="0030a05"/>若波罗蜜大明咒经。二唐<name role="" type="person">玄奘</name>译。名般若波罗蜜 <lb ed="X" n="0908a15"/><lb ed="R042" n="0030a06"/>多心经。三唐般若利言译。名与奘师译同。四宋法 <lb ed="X" n="0908a16"/><lb ed="R042" n="0030a07"/>月译。名普遍智藏般若波罗蜜多经。五宋施护译。 <lb ed="X" n="0908a17"/><lb ed="R042" n="0030a08"/>名<persName>佛</persName>说圣<persName>佛</persName>母般若波罗蜜多经。六元达里麻剌 <lb ed="X" n="0908a18"/><lb ed="R042" n="0030a09"/>怛柰译。名出有壞圣母智慧到彼岸心经。</p> <lb ed="X" n="0908a19"/><lb ed="R042" n="0030a10"/><p xml:id="pX26p0908a1901">古传奘师。至<name role="" type="person">罽宾国</name>。道险。宿空室中。忽有僧口授 <lb ed="X" n="0908a20"/><lb ed="R042" n="0030a11"/>心经。遂得降伏虎豹。避远魑魅。达西域。</p> <lb ed="X" n="0908a21"/><lb ed="R042" n="0030a12"/><p xml:id="pX26p0908a2101">贤首。以此经为释迦牟尼<persName>佛</persName>说。寻珠云。此观自在 <lb ed="X" n="0908a22"/><lb ed="R042" n="0030a13"/>菩萨所说也。施护本云。<persName>世尊</persName>在<name role="" type="person">灵鹫山</name>中。入甚深 <lb ed="X" n="0908a23"/><lb ed="R042" n="0030a14"/>光明。宣说三摩提竟。舍利子。白观自在菩萨言。若 <lb ed="X" n="0908a24"/><lb ed="R042" n="0030a15"/>有人欲修学甚深般若法门者。当云何修学。而观 <pb ed="X" xml:id="X26.0562.0908b" n="0908b"/> <lb ed="X" n="0908b01"/><lb ed="R042" n="0030a16"/>自在菩萨说此经。此经乃<persName>世尊</persName>所说大品般若之 <lb ed="X" n="0908b02"/><lb ed="R042" n="0030a17"/>精要。故知菩萨之说。即<persName>世尊</persName>之语也。观自在。即观 <lb ed="X" n="0908b03"/><lb ed="R042" n="0030a18"/>世音。</p> <lb ed="X" n="0908b04"/><lb ed="R042" n="0030b01"/><p xml:id="pX26p0908b0401">一释名。二辨体。三明宗。四论用。五判教相。今题以 <lb ed="X" n="0908b05"/><lb ed="R042" n="0030b02"/>法喩为名。实相为体。观照为宗。度苦为用。大乘为 <lb ed="X" n="0908b06"/><lb ed="R042" n="0030b03"/>教相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0908b07"/> <lb ed="X" n="0908b08"/><lb ed="R042" n="0030b05"/><cb:div type="w"><cb:mulu type="附文" level="1">附</cb:mulu><head>附</head><cb:div type="note"><entry cb:place="inline"><form>楞严经七处征心</form> <lb ed="X" n="0908b09"/><lb ed="R042" n="0030b06"/><cb:def><p xml:id="pX26p0908b0901">先示三观。为开<persName>佛</persName>知见之根本。</p> <lb ed="X" n="0908b10"/><lb ed="R042" n="0030b07"/><p xml:id="pX26p0908b1001">次破妄心不在内。而灵知之心。在六根门头。明明 <lb ed="X" n="0908b11"/><lb ed="R042" n="0030b08"/>不昧。了了常知。</p><p xml:id="pX26p0908b1107" cb:place="inline">二扫除执心在外。</p> <lb ed="X" n="0908b12"/><lb ed="R042" n="0030b09"/><p xml:id="pX26p0908b1201">三破心不随根。心见山河。亦应见眼。若使心能见 <lb ed="X" n="0908b13"/><lb ed="R042" n="0030b10"/>眼。眼反为心所缘之境。不是能生之根。</p> <lb ed="X" n="0908b14"/><lb ed="R042" n="0030b11"/><p xml:id="pX26p0908b1401">四破见暗不成见内。合眼见暗之时。名为反观身 <lb ed="X" n="0908b15"/><lb ed="R042" n="0030b12"/>中。是则开眼见明之时。应反观<anchor xml:id="nkr_note_add_0908b1501" n="0908b1501"/><anchor xml:id="beg0908b1501" n="0908b1501"/>己<anchor xml:id="end0908b1501"/>面。若不见面。内 <lb ed="X" n="0908b16"/><lb ed="R042" n="0030b13"/>对不成。</p> <lb ed="X" n="0908b17"/><lb ed="R042" n="0030b14"/><p xml:id="pX26p0908b1701">五破心不随合。谓法有定相。心无定体。既无定体。 <lb ed="X" n="0908b18"/><lb ed="R042" n="0030b15"/>则无合处。</p> <lb ed="X" n="0908b19"/><lb ed="R042" n="0030b16"/><p xml:id="pX26p0908b1901">六因执中间。先为审定中间在身在境。而後两破 <lb ed="X" n="0908b20"/><lb ed="R042" n="0030b17"/>其中。俱无定在。</p> <lb ed="X" n="0908b21"/><lb ed="R042" n="0030b18"/><p xml:id="pX26p0908b2101">七破无著。<persName>世尊</persName>在般若会中。谈无著真宗。不在内 <lb ed="X" n="0908b22"/><lb ed="R042" n="0031a01"/>外中间。正言心无处所。无处住心。不应复有所著。</p> <lb ed="X" n="0908b23"/><lb ed="R042" n="0031a02"/><p xml:id="pX26p0908b2301">法身无在。而无不在。始阿难计心在内在外潜根 <lb ed="X" n="0908b24"/><lb ed="R042" n="0031a03"/>双计随合中间。是以心为有在。故<persName>世尊</persName>以无在破 <pb ed="X" xml:id="X26.0562.0908c" n="0908c"/> <lb ed="X" n="0908c01"/><lb ed="R042" n="0031a04"/>之。及至第七。又计心为无在。<persName>世尊</persName>复以相有则在 <lb ed="X" n="0908c02"/><lb ed="R042" n="0031a05"/>破之。总显无在无不在之旨。</p></cb:def></entry> <lb ed="X" n="0908c03"/><lb ed="R042" n="0031a06"/><entry><form><persName>如来</persName>十大弟子</form> <lb ed="X" n="0908c04"/><lb ed="R042" n="0031a07"/><cb:def><p xml:id="pX26p0908c0401">迦葉头陀。阿难多闻。舍利<anchor xml:id="nkr_note_add_0908c0401" n="0908c0401"/><anchor xml:id="beg0908c0401" n="0908c0401"/>弗<anchor xml:id="end0908c0401"/>智慧。目连神通。罗睺 <lb ed="X" n="0908c05"/><lb ed="R042" n="0031a08"/>罗密行。阿那律天眼。富楼那说法。迦旃延论義。优 <lb ed="X" n="0908c06"/><lb ed="R042" n="0031a09"/>波離持律。须菩提解空。皆称第一。</p></cb:def></entry> <lb ed="X" n="0908c07"/><lb ed="R042" n="0031a10"/><entry><form>大千世界</form> <lb ed="X" n="0908c08"/><lb ed="R042" n="0031a11"/><cb:def><p xml:id="pX26p0908c0801">相传以<name role="" type="person">须弥山</name>为中。分东西南北四大洲。南阎浮 <lb ed="X" n="0908c09"/><lb ed="R042" n="0031a12"/>提。东<name role="" type="person">弗于逮</name>。西瞿耶尼。北<g ref="#CB15106">鬱</g>单越。一州分八所。又 <lb ed="X" n="0908c10"/><lb ed="R042" n="0031a13"/>有一中所。为<name role="" type="person">三十三天</name>。即谓<name role="" type="person">忉利天</name>成一小世界。 <lb ed="X" n="0908c11"/><lb ed="R042" n="0031a14"/>如此一千小世界。曰小千。如此一千小千世界。曰 <lb ed="X" n="0908c12"/><lb ed="R042" n="0031a15"/>中千。又如此一千中千世界。曰大千。三次言千。故 <lb ed="X" n="0908c13"/><lb ed="R042" n="0031a16"/>谓三千大千。至日月在此山半腰中。绕山而行。照 <lb ed="X" n="0908c14"/><lb ed="R042" n="0031a17"/>处为昼。背处为夜。</p></cb:def></entry> <lb ed="X" n="0908c15"/><lb ed="R042" n="0031a18"/><entry><form>无馀涅槃</form> <lb ed="X" n="0908c16"/><lb ed="R042" n="0031b01"/><cb:def><p xml:id="pX26p0908c1601">涅槃<anchor xml:id="nkr_note_add_0908c1601" n="0908c1601"/><anchor xml:id="beg0908c1601" n="0908c1601"/>已<anchor xml:id="end0908c1601"/>登彼岸。超出轮迴。是修行极地。无馀有三。 <lb ed="X" n="0908c17"/><lb ed="R042" n="0031b02"/>一烦恼馀。一业馀。一果报馀。非大乘最上乘未易 <lb ed="X" n="0908c18"/><lb ed="R042" n="0031b03"/>臻此。</p></cb:def></entry> <lb ed="X" n="0908c19"/><lb ed="R042" n="0031b04"/><entry><form>三乘</form> <lb ed="X" n="0908c20"/><lb ed="R042" n="0031b05"/><cb:def><p xml:id="pX26p0908c2001">一声闻乘。罗汉得道。全赖<persName>佛</persName>语指示。二缘觉乘。辟 <lb ed="X" n="0908c21"/><lb ed="R042" n="0031b06"/>支<persName>佛</persName>得道。缘有感触而心悟。三菩萨乘。不唯修行 <lb ed="X" n="0908c22"/><lb ed="R042" n="0031b07"/>六度。通修万行。志在廣济。是登大乘。</p></cb:def></entry> <lb ed="X" n="0908c23"/><lb ed="R042" n="0031b08"/><entry><form>六度</form> <lb ed="X" n="0908c24"/><lb ed="R042" n="0031b09"/><cb:def><p xml:id="pX26p0908c2401">一佈施。为檀波罗蜜。二持戒。为尸罗波罗蜜。三忍 <pb ed="X" xml:id="X26.0562.0909a" n="0909a"/> <lb ed="X" n="0909a01"/><lb ed="R042" n="0031b10"/>辱。为羼提波罗蜜。四精进。为毘離耶波罗蜜。五禅 <lb ed="X" n="0909a02"/><lb ed="R042" n="0031b11"/>定。为禅波罗蜜。六智慧。为般若波罗蜜。六者全则 <lb ed="X" n="0909a03"/><lb ed="R042" n="0031b12"/>登彼岸。故云六度。</p></cb:def></entry> <lb ed="X" n="0909a04"/><lb ed="R042" n="0031b13"/><entry><form>十地</form> <lb ed="X" n="0909a05"/><lb ed="R042" n="0031b14"/><cb:def><p xml:id="pX26p0909a0501">一欢喜地。达<persName>佛</persName>境界。一離垢地。同异性灭。一发光 <lb ed="X" n="0909a06"/><lb ed="R042" n="0031b15"/>地。净极明生。一现慧地。明极光满。一现前地。同异 <lb ed="X" n="0909a07"/><lb ed="R042" n="0031b16"/>不生。一难勝地。性净明露。一远行地。尽真如际。一 <lb ed="X" n="0909a08"/><lb ed="R042" n="0031b17"/>不动地。合真如心。一善慧地。发真如用。一慈雲地。 <lb ed="X" n="0909a09"/><lb ed="R042" n="0031b18"/>覆涅槃海。</p></cb:def></entry></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0909a10"/> <lb ed="X" n="0909a11"/> <lb ed="X" n="0909a12"/> <lb ed="X" n="0909a13"/> <lb ed="X" n="0909a14"/><cb:div type="w"><p xml:id="pX26p0909a1401"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0909001" n="0909001"/>般若心经句義一卷</p> <lb ed="X" n="0909a15"/><byline cb:type="author">淸 净挺著</byline> <lb ed="X" n="0909a16"/><p xml:id="pX26p0909a1601">收于阅经十二种第十</p></cb:div> </body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0905b1901" to="#end0905b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0905c0601" to="#end0905c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0906b0201" to="#end0906b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">那<note type="cf1">X26n0548_p0848b06</note></lem><rdg wit="#wit.orig">耶</rdg></app> <app from="#beg0906b0901" to="#end0906b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0907b1901" to="#end0907b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0908b1501" to="#end0908b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0908c0401" to="#end0908c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">弗</lem><rdg wit="#wit.orig"><persName>佛</persName></rdg></app> <app from="#beg0908c1601" to="#end0908c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="xuzang-notes"> <head>卍续藏 挍注</head> <p> <note n="0909001" resp="#resp5" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0909001">（阅经十二种第十(No. 674-10)，第37卷所收。<g ref="#CB18834">󴦒</g>）</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0905b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0905b1901">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0905c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0905c0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0906b0201" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X26.0906b02.12" target="#nkr_note_add_0906b0201">那【CB】，耶【卍续】</note> <note n="0906b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0906b0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0907b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0907b1901">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0908b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0908b1501">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0908c0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0908c0401">弗【CB】，<persName>佛</persName>【卍续】</note> <note n="0908c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0908c1601">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>